Afwasmiddelen

Afwassen met de hand

De klassieke middelen voor het afwassen met de hand bevatten hoofdzakelijk petrochemische detergenten (20 tot 40 %). Die detergenten komen met het afvalwater terecht in de waterlopen, waar ze giftig zijn voor de fauna en de flora. Ze kunnen bovendien ook irriterend zijn voor de huid. Om dat te voorkomen wordt meestal een additief toegevoegd dat de huid beschermt.

Naast detergenten bevatten de middelen voor de afwas met de hand ook water, een mineraal zout (natriumchloride (keukenzout) of magnesium), of een organisch zout (ureum) voor een betere vloeibaarheid, geurstoffen, kleurstoffen

De producenten van afwasmiddelen gaan voortdurend op zoek naar vernieuwende producten. Zo werd er de voorbije jaren een volledig gamma antibacteriële wasmiddelen en handverzorgende producten ontwikkeld, in verschillende parfums. Die producten zorgen niet voor een betere afwas, en bovendien veroorzaken ze een grotere vervuiling van het water.

Daarnaast bestaan er ook afwasmiddelen op basis van gedeeltelijk of volledig plantaardige detergenten. Voor de samenstelling daarvan werd rekening gehouden met de gevolgen voor het milieu.
Geconcentreerde producten zijn minder vervuilend en u hebt minder afval, op voorwaarde dat u er ook minder van gebruikt.

In de vaatwasmachine

In België heeft meer dan 1 gezin op 3 (35 %) een vaatwasmachine. Daarvoor zijn er 3 producten nodig: afwasmiddel, spoelmiddel en regeneratiezout. De keuze van die producten is dus heel belangrijk, zeker op het vlak van milieuvriendelijkheid. Tegenwoordig bestaan er ook geïntegreerde producten (3-in-1), waarmee u minder verpakkingsafval hebt.

De producten voor de vaatwasmachine zijn 'agressiever' dan de producten voor de afwas met de hand. Chemische producten moeten immers de manuele handeling met een spons vervangen.

Samenstelling:

• kationogene, anionogene en niet-ionogene oppervlakteactieve stoffen (detergenten) zorgen voor een betere bevochtiging zodat het vuil (vooral vet) gemakkelijker loskomt en oplost. Detergenten kunnen van petrochemische oorsprong zijn of van plantaardige oorsprong (afkomstig van hernieuwbare bronnen).
  
• Minerale zouten worden gebruikt om bepaalde soorten vuil los te weken (zetmeel, aangebrande resten, enz.) en ervoor te zorgen dat ze niet opnieuw neerslaan. Ze neutraliseren ook kalksteen (bv.: silicaat).
  
• Enzymen vervolledigen de werking van de minerale zouten, vooral voor het losweken van zetmeel. Ze zijn in het bijzonder werkzaam voor dierlijke eiwitten (melk, ei, vleesjus).
  
• Bleekmiddelen doen oxideerbare vlekken verbleken (van koffie, thee, wijn, fruit, enz.) en ze desinfecteren de vaat. Er bestaan bleekmiddelen op basis van chloor of zuurstof.
  
• Kalkwerende middelen : door de kalksteen in het water te neutraliseren, vergemakkelijken de kalkwerende middelen de werking van de detergenten. Het meest bekend is fosfaat, maar dat wordt dikwijls vervangen door citraten of zeoliet (kleimineraal). In sommige gevallen worden fosfonaten of polycarboxylaten toegevoegd.
  

De detergenten die het milieu het meest respecteren, zonder aan efficiëntie in te boeten, zijn geconcentreerde detergenten (tabletten) met volgende samenstelling:

1. Oppervlakteactieve stoffen (detergenten) van plantaardige oorsprong.
   
2. Als kalkwerend middel wordt de voorkeur gegeven aan citraat boven fosfaat, polycarboxylaat of fosfonaat.
   
3. Als bleekmiddel: percarbonaat, geen chloorhoudend bleekmiddel, geen perboraat.
   
4. Als mineraal zout: silicaat.
   
5. Enzymen.

Geef de voorkeur aan verpakkingen met zo weinig mogelijk afval (navulpak, verpakking in papier/karton, grote verpakkingen tabletten).

De spoelmiddelen bevorderen het afvloeien van het water van de vaat en vermijden dat er vlekken of strepen worden nagelaten bij het drogen. Ze bestaan o.a. uit water, detergenten, oplosmiddelen, zuur en conserveermiddelen.
Kies vooral spoelmiddelen met een samenstelling van plantaardige aard. Geef de voorkeur aan grote verpakkingen, in recycleerbaar plastic (PET of PEHD). Wanneer u kiest voor een 3-in-1-wasmiddel, heeft u geen spoelmiddel meer nodig.

Regeneratiezout zorgt voor de voortdurende regeneratie van de harskolom van de waterontharder die in de vaatwasmachine is ingebouwd. Scheikundig gezien lijkt regeneratiezout heel goed op keukenzout. Let op de verpakking: bij voorkeur karton of papier, zonder plastic binnenzak.
Wanneer u een 3-in-1-product koopt, hoeft u geen regeneratiezout te gebruiken, enkel in het geval van zeer hard water. Raadpleeg daarvoor de verpakking van het product.

Allesreinigers

Allesreinigers bevatten een grote concentratie aan detergenten, soms aangevuld met ammoniak en alcohol om te ontvetten en bleekwater om te desinfecteren.

Omdat allesreinigers voor heel uiteenlopende doeleinden gebruikt kunnen worden, zijn ze te verkiezen boven specifieke reinigers, die meestal agressiever en meer vervuilend zijn.

Toch geeft u het best de voorkeur aan producten op basis van plantaardige olie (kokosolie, dennenolie, enz.), die biologisch afbreekbaar zijn, en zonder bleekwater (nutteloos en gevaarlijk). De oude getrouwe groene zeep of zachte zeep met lijnolie is ook nog altijd goed.


Vloerreinigers

Vloerreinigers bevatten detergenten, oplosmiddelen en heel veel water, met soms nog conserveermiddelen, geur- en kleurstoffen. Daarnaast worden soms ook andere stoffen toegevoegd, zoals ammoniak, ontsmettingsmiddelen, soda, was, lijnolie, enz.

Door regelmatig de lucht te verversen, stof weg te nemen en nieuwe vlekken snel te verwijderen, kan het vuil niet in de vloer dringen. Dikwijls volstaat een dweil en warm water, met eventueel een beetje zeep om een ontstofte vloer weer proper te krijgen.

U kan ook allesreinigers gebruiken of specifieke producten waarvoor bij de samenstelling rekening gehouden werd met het milieu (bv. op basis van plantaardige producten).


Wc-reinigers

Om een wc schoon te houden, moet hij gereinigd én ontkalkt worden.

Daarom bevatten wc-reinigers in het algemeen een bepaald percentage detergenten als reinigingsmiddel en zoutzuur, zwavelzuur of fosforzuur als ontkalker.

De wc-pot schoonmaken met de borstel is nog altijd de milieuvriendelijkste manier van werken. Voor het ontkalken zijn natuurlijke zuren, azijn (azijnzuur), citroenzuur, melkzuur en oxaalzuur het minst schadelijk voor het milieu.

Het systematisch gebruik van natriumhypochloride (of bleekwater) om de wc te ontsmetten, zorgt niet alleen voor een grote hoeveelheid chloor in het afvalwater. Het heeft ook een negatieve invloed op de werking van de septische put. Samen met de organische stoffen in waters worden organochloren gevormd die in de voedselketting kunnen terechtkomen. Eigenlijk is het niet nodig om een wc thuis te ontsmetten.

Als u toch bleekwater gebruikt, zorg er dan voor dat het niet in contact komt met een ontkalker die een zuur bevat. Anders wordt een chloorgas gevormd dat zeer giftig is voor de slijmvliezen, de ogen en de longen.

Ruitenreinigers

De schoonmaakmiddelen voor ruiten bevatten 10 tot 30 % alcohol of glycol, detergenten (om te reinigen) en eventueel ammoniak (om te ontvetten).

U kan ook een geconcentreerd product gebruiken, zodat de hoeveelheid verpakkingsafval vermindert, tenminste als u de hoeveelheden aanpast. Ook met eventuele navulpakken vermijdt u verpakkingsafval.

Schuurmiddelen

Schuurmiddelen, gebruikt voor het schoonmaken van sanitair, wasbakken, enz. kunnen we èmes.

De schuurpoeders bevatten vooral een mineraal poeder. Verder worden er ook detergenten en bleekmiddelen (soms chloorhoudend) toegevoegd.

De vloeibare schuurcrèmes bevatten veel minder mineraal poeder en meer detergenten; met daarbij verdikkingsmiddelen, conserveermiddelen en geurstoffen.

Schuurmiddelen zijn over het algemeen weinig schadelijk voor het milieu. Dat is zeker het geval voor de schuurmiddelen die detergenten bevatten op basis van plantaardige oliën.

Gebruik liever geen producten die chloor bevatten.

Ontstoppers

Vloeibare ontstoppers zijn uiterst giftig, zowel voor de gebruiker (gevaar voor verbranding van de ogen en huid door opspatten) als voor het leefmilieu. Ze bestaan uit hetzij bijtende soda of zwavelzuur, aangevuld met vooral water.

Een eerste milieuvriendelijk alternatief is de ontstopper (steel met zuignap). Een beproefde en goedkope manier om alle verstoppingen in de leidingen weg te werken.

U kan vanzelfsprekend ook de zwanenhals (sifon) losmaken en uitspoelen.
De beste methode blijft evenwel er voor te zorgen dat geen etensresten kunnen wegspoelen in de wasbak door bv. een roostertje in de afvoeropening te plaatsen.

Als dat niet volstaat, zijn er biologische ontstoppers met enzymen, minder schadelijk voor het milieu. Die bevatten natuurlijke enzymen die de organische ophoping afbreken.

Ontvlekkingsmiddelen

Het assortiment ontvlekkingsmiddelen is heel uitgebreid:
- voorontvlekkers, te gebruiken op stoffen die gewassen kunnen worden;
- ontvlekkingsmiddelen om vlekken te verwijderen zonder ze te wassen;
- ontvlekkingszouten voor de machine.

Bovendien bestaan er heel wat specifieke producten afhankelijk van de aard van de vlek en de te ontvlekken stoffen.

Vermijd bij voorkeur ontvlekkingsmiddelen met chloorhoudende oplosmiddelen (zoals trichloorethyleen, perchloorethyleen of methylchloride); stoffen waarvan de giftigheid algemeen bekend is.

De meeste vlekken zijn echter vlug weg te krijgen met een doek met afwasmiddel en lauw water. Voor het verwijderen van vetvlekken en reinigen van kragen van hemden kan wat ossengalzeep wonderen doen.

Daarnaast zijn er nog andere, veelal natuurlijke producten die kunnen helpen. In de tabel hieronder vindt u enkele voorbeelden.

Wat kan u zelf doen?

Hieronder vindt u enkele tips waardoor u zelf kan bijdragen tot een schoner leefmilieu.

• Gebruik in de mate van het mogelijke altijd natuurlijke producten die niet giftig zijn en 100 % biologisch afbreekbaar. Bv.: azijn als ontkalker, detergenten op basis van plantaardige oliën, enz.
  
• Gebruik niet te veel product: overdosering (van detergenten, ontsmettingsmiddelen,...) is nutteloos en is een bron van nog meer vervuiling.
  
• Let op de verpakking: sommige zijn milieuvriendelijker dan andere doordat ze recycleerbaar zijn of gedeeltelijk recycleerbaar. Geconcentreerde producten en navulpakken verminderen de hoeveelheid afval, enz.
  
• Lees zorgvuldig het etiket. Soms vermeldt het uitdrukkelijk giftige of gevaarlijke bestanddelen… of natuurlijke bestanddelen die biologisch afbreekbaar zijn. U vindt er ook tips voor het gebruik en de bewaring.
  
• Gooi niet alle verpakkingen van onderhoudsproducten zomaar in de vuilnisbak. Sorteer plastic en karton. Geef verpakkingen van gevaarlijke producten mee bij de volgende ophaling van klein chemisch afval in uw gemeente.
  
• Hou onderhoudsproducten altijd buiten het bereik van kinderen.
  Als u ondanks al uw voorzorgen toch te maken krijgt met iemand die bv. een giftig schoonmaakmiddel heeft gedronken, bel dan onmiddellijk het antigifcentrum op
  070 245 245.

Bronnen:

• Le Guide écologique de la famille', Clair Le Bouar, Marie-France Belotti, Ed. Sang de la terre, Paris 1992, 506 blz.
  
• Syllabus nr. 2 'Produits d'entretien' van het Réseau Eco-consommation, 1995, 97 blz.
  
• 'Rapport de l'inventaire de produits pour lave-vaisselle, Réseau Eco-consommation 2000, 300 blz.
  
• Test-Aankoop Magazine, 'Welk afwasmiddel voor uw vaatwasser?', nr. 408, maart 1998.
  
• Fiches conseils du Réseau Eco-consommation, 7e editie, 2000.

Deze Green Line Infofiche werd gerealiseerd met de wetenschappelijke steun van de dienst Réseau Eco-consommation.

Laatste update: februari 2002.