Senegalese bananen moeten eerst de lokale markt veroveren

Wie al eens een banaan vergat in zijn of haar tas, kent het wel: bananen zijn heerlijk, maar ook erg kwetsbaar. En dat merkten wij ook. Samen met Vredeseilanden zette Colruyt Group een ketenproject op om Senegalese bananen aan te kopen en te exporteren naar België. Maar na testen blijkt dat de kwaliteit na het verre transport, nog onvoldoende is voor onze supermarkten. Daarom beslisten we met alle partners om de komende jaren eerst voluit voor de lokale markt in Senegal te gaan. Zodat de boeren daar hun verkoop kunnen vergroten.

Die koerswijziging betekent niet dat er bij ons nooit Senegalese bananen in de rekken zullen liggen. Tot die tijd blijven we de boeren helpen om hun technische kennis en infrastructuur te verbeteren en duurzaam te werken.

“Het is trouwens de ambitie om naar België te exporteren die op dat vlak zaken in beweging bracht”, vertelt Leo Ghysels van Vredeseilanden. “We werken samen met APROVAG, een coöperatieve van Senegalese bananenboeren. Het project richt zich op 149 producenten van één samenwerkingsverband binnen APROVAG, uit het dorpje Nguène. Dankzij opleidingen en begeleiding behaalden die boeren intussen hun certificaten voor biologische landbouw (Bio) en eerlijke handel (Fairtrade). De investeringen in irrigatie en kabelbanen die daardoor op gang gebracht werden, worden nu verder opgevoerd naar alle boerengroepen.”

Wat was precies het probleem met de export van bananen naar België?

Leo: “Het project ging de voorbije jaren vooruit, maar elke stap kost meer tijd en moeite dan je vooraf denkt. Soms vergeten we in ons enthousiasme al eens dat het leveren van kwaliteit en kwantiteit voor een moeilijk product als bananen geen evidentie is, zeker niet voor boerenorganisaties zonder ervaring.

We hebben de voorbije jaren twee testcontainers geëxporteerd. De eerste liep relatief goed. In de tweede container waren de bananen van onvoldoende kwaliteit om te worden aangeboden bij Colruyt. De partners hebben dat verlies verdeeld, maar het toont dat exporteren in deze fase erg risicovol is. De meerprijs die de export biedt, weegt voor de boeren momenteel niet op tegen die risico's.”

transport bananen container
Bananen zijn kwetsbaar tijdens de lange reis in containers van Senegal naar België.

Vandaar dus nu de focus op de lokale markt?

Leo: “Ja. De lokale markt houdt minder risico's in en ontwikkelt zich snel. Vroeger leverde APROVAG vooral bananen in bulk (niet geselecteerd, gewassen en verpakt) aan opkopers die de trossen naar de Senegalese grootsteden brachten. Maar inmiddels zijn er contacten gelegd met importeurs en groothandelaars in Dakar. Daar betaalt de groeiende middenklasse prijzen die niet zo gek veel lager liggen dan in Europa: 900 FCFA per kg, ongeveer 1,5 euro. Voorwaarde is wel dat de bananen in dozen geleverd worden. Kwaliteit is in Dakar even belangrijk als in België. De boeren moeten er concurreren met de bananen uit Ivoorkust, die van grote plantages komen en in principe voor de Europese markt bestemd zijn. Investeren in de koudeketen (koelcellen, gekoeld transport) is dus de belangrijkste voorwaarde.”

controle bananen in Senegal
Kwaliteit is op de lokale markt even belangrijk als in Europa.

Ook de Senegalese overheid is een versnelling hoger geschakeld?

Leo: “Daar ligt inderdaad de tweede reden waarom we hoopvol zijn over de lokale markt: de lancering van een nationaal plan voor de bananenteelt. Dat is een "game changer". De regering heeft een investeringsplan goedgekeurd om de productie te verhogen zodat Senegal op termijn geen bananen meer moet invoeren. Het gaat dan bijvoorbeeld over de aanleg van infrastructuur om de stroom van de Gambiarivier beter te controleren, of het verstrekken van goedkope kredieten voor investeringen in performante irrigatiesystemen.

Onze Senegalese collega's mogen die pluimen trouwens samen met APROVAG op hun hoed steken. Jarenlang hebben ze dit via de nationale unie van bananentelers (UNAFIBS) op de politieke agenda gezet én gehouden.”

Betekent de koerswijziging dat export volledig buiten zicht is?

Leo: “Kijk, als de marktomstandigheden veranderen, passen wij ons ook aan. Dat doen we nu en dat zullen we opnieuw doen als de omstandigheden weer veranderen.

Stel dat de komende jaren de bananenproductie boomt onder impuls van het nationale plan van de regering, dan kan het zijn dat de lokale markten verzadigd zijn en export weer heel interessant wordt. Bovendien zullen de boeren dan weer een pak verder staan waardoor het technisch voor hen evidenter is. Ook onze partner Agrofair, een Nederlandse importeur, blijft sowieso geïnteresseerd om hun toevoer van bananen richting Europa te diversifiëren.

Maar speculeren over de toekomst heeft weinig zin. Uiteindelijk moet APROVAG als organisatie klaar zijn om in te spelen op elke verandering die zich aandient. Ze zullen nu al moeten zorgen dat ze zich niet het kaas van het brood laten eten, want het plan van de regering zal nog andere spelers aantrekken.”

Wat zijn de plannen de komende maanden?

Leo: “De uitdaging voor de komende periode ligt in het verder experimenteren met leveren aan de groothandelaars in Dakar. En vooral: uitzoeken hoe dat proces het meest rendabel kan. De verschillende opties voor transport naar Dakar zijn een belangrijke factor daarbij. Tambacounda ligt langs de drukke weg naar Mali en er passeren veel vrachtwagens die leeg uit het buurland terugkeren. Maar ook de optie van een eigen vrachtwagen met koelcontainer moet zeker bekeken worden. Dat veronderstelt dat je regelmatig voldoende bananen kan leveren en dat je cargo vindt om niet leeg terug te keren uit Dakar. Uittesten, berekenen en vooral leren, dat is de boodschap.

kabelbaan bananen
Er beweegt wat: investeringen in irrigatie en kabelbanen binnen ons project sijpelen verder door naar alle boerengroepen.

Een ander heikel punt is de bemesting. Voor biocertificatie is de productie van organische mest belangrijk. Daarom is in Sankagne een compostbedrijfje opgericht, dat ook werkgelegenheid creëert voor jongeren uit de buurt. Toenemende mechanisering moet toelaten om de productie systematisch op te drijven. Maar dat irrigatie en bemesting lonen, staat vast. In het dorp Nguène, waar de boeren de voorbije jaren intensieve begeleiding gekregen hebben, is de opbrengst meer dan verdubbeld.

Op het vlak van beheer zijn de uitdagingen ook groot. Een boerenvakbond heeft geen commerciële logica en daarom werd naast APROVAG een bedrijfspoot opgericht, APROCOB. Maar die structuur operationeel krijgen is opnieuw een proces dat vorming en tijd vraagt. Alle leden moeten zich betrokken voelen en de meerwaarde voor hun lidgeld en aandeel voelen in de praktijk. 

Ons Senegalese team engageert zich om APROVAG hier de komende drie jaar bij te ondersteunen. Met een optie voor vijf jaar als de we de vooropgestelde resultaten behalen.

Irrigatie Senegal
Alle leden moeten zich betrokken voelen en de meerwaarde voor hun lidgeld en aandeel voelen in de praktijk.

Op korte termijn zullen we dus geen Senegalese bananen kunnen kopen in de supermarkten van Colruyt. Hoe gaat de samenwerking Vredeseilanden-Colruyt nu verder?

Leo: “Onze samenwerking met Colruyt Group is veel breder dan dit project. We hebben een samenwerking over meerdere jaren met als gemeenschappelijk doel: zoeken hoe we de toeleveringsketens achter producten structureel duurzamer kunnen maken. Bijvoorbeeld door te werken aan mechanismen die transparantie scheppen, langetermijnsamenwerking mogeljk maken, risico's en winsten billijk spreiden, enz. Hoe je dat precies doet, zoeken we uit in concrete projecten.  In die zin hebben we al veel kunnen halen uit de samenwerking rond de bananen uit Senegal. Maar evengoed werken we zo samen rond een aantal projecten zoals de koffie uit Congo of quinoa uit Peru.

Moeilijk werk, dat zeker, maar ‘moeilijk’ is nu eenmaal onze business. Zowel bij ons als bij Colruyt Group is de toewijding en de ambitie groot om ons een weg vooruit te wroeten.”

Identikit

Naam: Leo Ghysels
Functie: programma-adviseur moderne markten

Job? • Ik begeleid boerengroepen om toegang te krijgen tot moderne marktsystemen. Dat kan zowel voor de lokale (nationale) markt zijn als voor de export.
Energie? • Als een associatie (of coöperatie) erin slaagt een moderne, no-nonsense bedrijfsvoering op te zetten, waarbij de welvaart van haar leden centraal staat, dan motiveert me dat enorm.
Leukste project? • De vermarkting van de bananen van APROVAG in Senegal is een leuk project. En Vinos Lautaro, een wijncoöperatie in Chili waar ik al 20 jaar mee bezig ben.

Senegal: meisjes op school

In dezelfde regio waar het ketenproject loopt, werkt Collibri Foundation samen met APRODEN, een lokale kinderrechtenvereniging, aan het realiseren van een vormingsproject. Dat heeft als doel om Senegalese meisjes in Tambacounda langer op de schoolbanken te houden.

Meer lezen

Met dit initiatief dragen we bij aan het realiseren van deze Duurzame Ontwikkelingsdoelstellingen van de Verenigde Naties.

[Translate]Decent work & economic growth [Translate]Industry, innovation & infrastructure [Translate]Reduce inequality [Translate]Life on land [Translate]Peace, injustice and strong institutions [Translate]Partnerships for the goals